هتل روسو و سهم جامعهٔ محلی از گردشگری اعیانی

با خانواده از تورنتو به هتل جی‌دبلیو ماریوت روسو (JW Marriott The Rosseau Muskoka Resort & Spa) در مینت رفتیم. زیبایی دریاچه و محیط اطراف هتل واقعاً بخشی از لذت این سفر بود. اما در کنار آن، طول مسیر و تراکم ظاهراً کمِ جمعیت در پیرامون مجموعه هم توجهم را جلب کرد. از خودم می‌پرسیدم چنین مجموعه‌ای چگونه در تمام سال اداره می‌شود، به‌ویژه در زمستان‌های سرد و پربرف ماسکوکا؟ هزینهٔ نگهداری راه‌ها و خدماتش را چه کسانی می‌دهند و مردم منطقه چه سهمی از این توسعه دارند؟

این هتل در کنار دریاچهٔ روسو و در محدودهٔ Muskoka Lakes قرار دارد. روسو هم نام دریاچه است و هم بخشی از نام هتل. ماریوت در معرفی مجموعه، فاصلهٔ زمانی آن از تورنتو را حدود دو ساعت و نیم می‌داند. نکتهٔ جالب اینکه پیش از هتل کنونی هم اینجا اقامتگاهی به نام Paignton House وجود داشته که در سال ۱۸۹۴ باز شده بود. بنابراین گردشگری در این مکان سابقه‌ای طولانی دارد و نمی‌توان تصور کرد که تا پیش از ساخت هتل جدید، هیچ فعالیتی در آن صورت نمی‌گرفته است. [۱]

داخل مجموعه، همه‌چیز برای اقامتی دلپذیر فراهم بود. اما آیا این کیفیت از مرزهای هتل هم فراتر می‌رود؟ مردم منطقه چه سهمی از آن دارند؟ و برای کسانی که از تورنتو می‌آیند، هزینهٔ سفر و اقامت و زمانی که در راه می‌گذرد، این تجربه را تا چه حد دست‌یافتنی می‌کند؟

به بیان روشن‌تر، آیا کیفیت و رونق داخل مجموعه، به بهبود زندگی بیرون از آن هم می‌رسد؟ این همان پیوندی است که برایم اهمیت دارد. اتاق خوب، منظرهٔ زیبا و امکان قدم‌زدن در محوطه برای مهمان ارزش دارند؛ در بیرون باید دید رونق هتل به کارِ قابل اتکا و درآمد کسب‌وکارهای محلی تبدیل می‌شود یا نه. سهم مالیات و عوارض در هزینهٔ خدمات عمومی چقدر است؟ وضع مسکن و رفت‌وآمد کارکنان و دسترسی مردم به ساحل چگونه است؟

روسو چه جور مجموعه‌ای است

پیش از ادامه، بد نیست اندازه و سابقهٔ مجموعه را روشن کنیم. در مجوز محیط‌زیستی انتاریو، مورخ ۲۹ مه ۲۰۲۵، تعداد اتاق‌های هتل ۲۲۱ آمده است. گزارش سال ۲۰۰۹ هم این تعداد را میان دو ساختمان تقسیم می‌کند: ۱۷۸ واحد در Longview و ۴۳ واحد در Paignton House. این‌ها واحدهای اقامتی‌اند؛ نباید تعدادشان را با شمار خانوارهای ساکن دائمی منطقه یکی گرفت. [۱۴، ۱۵]

مالکیت هتل نیز به معنای معمولِ یک ساختمان با یک مالک نیست. مجموعه با الگوی «کاندوهتل» ساخته شده؛ یعنی واحدها می‌توانند مالک جداگانه داشته باشند و در برنامهٔ اجارهٔ هتل قرار بگیرند. شرکت توسعه‌دهندهٔ اولیه، The Rosseau Resort Developments Inc. یا RRDI بود. در سند سال ۲۰۱۱، ۸۹ واحد فروخته‌شده و ۱۳۲ واحد فروش‌نرفته ثبت شده است. این وضع مربوط به همان سال است. در فهرست رسمی ماریوت برای پایان ۲۰۲۴، شرکت 2253100 Ontario Inc. طرف امتیاز بهره‌برداری هتل معرفی شده و مجوز تأسیسات فاضلاب ۲۰۲۵ نیز به نام همین شرکت است. از این اطلاعات نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام آپارتمان‌ها متعلق به آن شرکت‌اند یا خود ماریوت مالک همهٔ ملک است. ترکیب کنونی مالکان و سهامداران نهایی، هنوز برای این نوشته روشن نشده است. [۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۷]

ساخت هتل دست‌کم در نوامبر ۲۰۰۶ در جریان بوده؛ صورت مذاکرات مجلس انتاریو این را نشان می‌دهد، هرچند تاریخ دقیق شروع کار را مشخص نمی‌کند. ساختمان اصلی Longview در دسامبر ۲۰۰۸ باز شد و کل مجموعه در اوت ۲۰۰۹ به بهره‌برداری رسید. [۱۵، ۱۶، ۱۸] دربارهٔ سرمایه‌گذاری هم گزارش مه ۲۰۰۹ اطلاعاتی به دست می‌دهد: بودجهٔ اولیهٔ ساخت هتل در آوریل ۲۰۰۶ حدود ۱۳۵٫۲ میلیون دلار کانادا بود؛ بعد به ۱۶۹٫۶ میلیون رسید و با ذخیرهٔ احتیاطی و هزینهٔ بازاریابی پیشنهادی مشاور، برآورد اصلاح‌شده به ۱۷۴٫۶ میلیون دلار افزایش یافت. این رقم بودجهٔ تکمیل هتل است، نه هزینهٔ نهاییِ حسابرسی‌شده. ارقام طرح بزرگ‌تر Red Leaves را هم نباید به حساب همین هتل گذاشت. [۱۵]

برای زیربنای کل ساختمان‌ها هنوز عدد قابل تأییدی در دست نیست. آنچه لازم داریم مجموع مساحت طبقات است، نه مساحت زمین یا سالن‌های مراسم. این عدد باید از نقشهٔ چون‌ساخت یا پروندهٔ معتبر ساختمان به دست آید؛ حدس‌زدن آن از روی عکس، تعداد اتاق‌ها یا وسعت زمین، کمکی به بحث نمی‌کند.

از واشنگتن تا بندرجمعه

این پرسش‌ها برای من تازه نیست. در نوشتهٔ «اعیان سازی واشنگتن دی‌ سی»، از تغییر محله‌هایی گفتم که در دو سفر دیده بودم. ساختمان‌ها و فعالیت‌های تازه به شهر رونق می‌دادند، اما همهٔ ساکنان قدیمی توان پرداخت هزینهٔ زندگی در محلهٔ تازه را نداشتند. مسئلهٔ اعیان‌سازی (Gentrification) در آنجا همین بود: ورود سرمایه و گروه‌های پردرآمد چگونه بر امکان ماندن مردم کم‌درآمد اثر می‌گذارد. [۲]

در «رصدخانه (Observatory Hill) در تورنتو»، ماجرا از دیدن درختان بریده‌شده در مسیر روزانه‌ام شروع شد. بخشی از جنگل ریچموند هیل جای خود را به خانه‌های لوکس کم‌تراکم داده بود. سؤالم این بود که برای ساخت این خانه‌ها چه بهایی به طبیعت تحمیل شده است. همان‌جا نوشتم که یک امتیاز پروژه، دروازه‌دار نبودن آن و باقی‌ماندن دسترسی مردم به رصدخانه و مسیرهای جنگلی است. پس حتی در نقد آن توسعه هم باید این تفاوت را می‌دیدیم. [۳]

در «توسعه بندرجمعه (Friday Harbor) در شمال تورنتو» نیز به فاصلهٔ میان پیاده‌پذیری داخل مجموعه و وابستگی آن به خودرو در بیرون اشاره کردم. داخل شهرک می‌توان قدم زد، اما این به‌تنهایی رفت‌وآمدهای منطقه‌ای را حل نمی‌کند. خانهٔ دوم، سرمایه‌گذاری ملکی و دسترسی به طبیعت هم بخش‌های دیگر بحث بودند. البته اشتغال و رونق گردشگری و کسب‌وکار محلی را هم نباید از یاد برد. [۴]

روسو را نمی‌توان عیناً تکرار هیچ‌کدام از این نمونه‌ها دانست. بیرون‌رفتن یک خانواده از محلهٔ واشنگتن با توسعهٔ یک هتل کنار دریاچه یکسان نیست. آنچه این نوشته‌ها را به هم پیوند می‌دهد، سؤال از سهم مردم و طبیعت در توسعه است. عنوان «گردشگری اعیانی» هم در اینجا به جهت‌گیری خدمات به سوی مشتریان مرفه اشاره دارد؛ برای اینکه بگوییم هتل روسو باعث جابه‌جایی ساکنان شده، باید شواهد محلی جداگانه داشت.

راهی که به هتل می‌رسد

بخش عمدهٔ مسیری که از تورنتو رفتیم، در بزرگراه ۴۰۰ بود و پس از آن، راه‌های محلیِ کندتر زمان بیشتری از سفر گرفتند. نقشهٔ این نوشته یک مسیر نمونه با مبدأ مشخص را نشان می‌دهد و بازسازی دقیق سفر ما نیست. اما چرا کسی چنین راهی را برای رسیدن به یک هتل طی می‌کند؟ می‌توان فهمید که طبیعت، منظرهٔ دریاچه و امکانات اقامت و تفریح، برای مسافر ارزش چند ساعت راه را داشته باشد. در عین حال، رفت‌وبرگشت و اقامت، هم وقت می‌خواهند و هم هزینه. چند نفر از خانواده‌ها واقعاً امکان پرداخت مجموع این هزینه‌ها و کنارگذاشتن این زمان را دارند؟ جذابیت یک مقصد با در دسترس بودن آن برای عموم مردم، دو موضوع مرتبط اما متفاوت‌اند.

تورنتو در این نوشته مبدأ سفر ماست، نه تنها خاستگاه مهمانان هتل. ماریوت مجموعه را برای سفر تفریحی، مراسم و گردهمایی‌ها معرفی می‌کند و در معرفی تجربه‌های آن از جذب بازدیدکنندگان سراسر جهان سخن می‌گوید. این معرفی نشان می‌دهد بازار مورد نظرش محدود به تورنتو نیست؛ اما آماری از سهم واقعی مهمانان تورنتو، دیگر شهرهای کانادا یا خارج از کشور در دست نیست. [۱، ۱۹]

پرسش مربوط به راه نیز باید دقیق باشد. همهٔ مسیری که از تورنتو طی می‌کنیم برای این هتل ساخته نشده است. باید بزرگراه‌ها و مسیرهای مشترک منطقه را از راه نزدیک ورودی هتل جدا دید. طول سفر ما همان طول راهِ ساخته‌شده برای یک پروژه نیست.

اسناد شهرداری در این مورد نکتهٔ روشنی دارند. در صورت‌جلسهٔ مارس ۲۰۰۵، دربارهٔ نگهداری Paignton House Road صحبت شده است؛ یعنی این راه پیش از افتتاح هتل جدید وجود داشته. [۵] از طرف دیگر، در فوریهٔ ۲۰۰۸، نمایندهٔ Red Leaves پیشنهاد بهسازی راه تا ورودی مجموعه را مطرح کرده و از شهرداری کمک خواسته است. کمیته توصیه کرده شورا مشارکت ۳۵٬۶۰۰ دلار کانادا به‌ازای هر کیلومتر را، با تأیید فنی کار، بررسی کند. این سند درخواست و توصیه را نشان می‌دهد؛ مدرک پرداخت نهایی نیست. [۶]

در اوت ۲۰۰۹ ماجرا روشن‌تر می‌شود. دولت کانادا برای بهسازی نزدیک به یک کیلومتر از همین راه، از Juddhaven Road تا هتل، بسته‌ای ۴۱۰ هزار دلاری اعلام کرده است. راه متعلق به شهرداری بوده و کار شامل بهسازی بستر، آسفالت، زهکشی و روشنایی می‌شده. در اطلاعیه، ارتباط کار با دسترسی به هتل برای اقامت مرتبط با اجلاس گروه هشت هم آمده است. گزارش حسابرس کل در سال ۲۰۱۱، رقم را حداکثر مشارکت برآوردی دولت فدرال می‌نامد. بنابراین نقش بودجهٔ عمومی در این بهسازی مستند است؛ رقم هزینهٔ قطعی نهایی و سهم همهٔ طرف‌ها هنوز از این اسناد معلوم نمی‌شود. [۷، ۸]

راه‌های مشترک این ناحیه هم فقط مسافران روسو را جابه‌جا نمی‌کنند. زمین گلف The Rock در Juddhaven Road است و Camp Frenda در Morinus Road قرار دارد. راهنمای کمپ در سال ۲۰۰۹، مسیر Peninsula، سپس Juddhaven و Morinus را نشان می‌دهد. این دو نمونه، استفادهٔ گردشگری گسترده‌تر از راه‌های منطقه را روشن می‌کنند، اما دلیلی نیستند که همهٔ این استفاده‌کنندگان از شاخهٔ نهایی Paignton House Road هم عبور می‌کنند. [۹، ۱۰، ۱۲]

حال سؤال مهم‌تر این است که این بهسازی چه سهمی در زندگی مردم منطقه داشته و چرا در اولویت قرار گرفته است. راه بهتر می‌تواند به کارکنان، ساکنان، امدادرسانی و گردشگران کمک کند. در عین حال، ممکن است منفعت بیشتری نصیب فعالیت‌ها یا املاک مشخصی شود. برای قضاوت باید هر دو سوی این حساب را دید.

طبیعت و زندگی بیرون از هتل

زمستان را هم باید در همین حساب آورد. در زمستان‌های سرد و پربرف ماسکوکا، برف‌روبی و مقابله با یخ‌زدگی کارهایی روزمره و ضروری‌اند. برنامهٔ رسمی منطقه از گشت‌زنی و برف‌روبی و پخش شن و نمک بر پایهٔ ردهٔ راه‌ها سخن می‌گوید. [۱۳] اما از سختی زمستان نمی‌توان سهم مالی هتل یا شهرداری را حدس زد. باید دانست هر قطعهٔ راه را چه نهادی نگه می‌دارد، هزینه چقدر است و مالیات‌ها و عوارض مرتبط چه مقدار از آن را جبران می‌کنند.

تراکم ظاهراً کمِ جمعیت هم همهٔ ماجرا را توضیح نمی‌دهد. ساکنان دائمی، صاحبان خانه‌های فصلی، کارکنان و مسافران، همگی از بخشی از خدمات استفاده می‌کنند. اگر هزینهٔ یک راه مشترک را فقط بر جمعیت یک آبادی تقسیم کنیم، ممکن است تصویر نادرستی به دست آوریم. از آن طرف، حضور گردشگران زیاد هم به‌خودی‌خود ثابت نمی‌کند که سهم منافع و هزینه‌ها عادلانه است.

در شهرسازی و اقتصاد، اصطلاح «هزینهٔ فرصت» (Opportunity Cost) را به کار می‌بریم. به زبان ساده، یعنی وقتی منابع را صرف یک کار می‌کنیم، چه کار دیگری را از دست می‌دهیم. در اینجا باید پرسید هم‌زمان با بهسازی دسترسی هتل، چه نیازهایی برای مردم منطقه مطرح بوده و تصمیم‌گیران چگونه میان آن‌ها انتخاب کرده‌اند. البته اعتبار ویژهٔ یک برنامهٔ فدرال را نمی‌توان لزوماً به هر مصرف دیگری رساند؛ مقایسه باید با توجه به همین محدودیت انجام شود.

طبیعت، خودِ سرمایهٔ اصلی چنین مقصدی است. بخش مهمی از چیزی که مسافر برایش پول می‌دهد، همین دریاچه و منظره و پوشش گیاهی است. راستی حفاظت از این سرمایه در تصمیم توسعه چه جایگاهی دارد؟ مصرف آب و انرژی، فاضلاب، آب‌های جاری از سطح زمین‌های ساخته‌شده و رفت‌وآمدها، همگی باید بررسی شوند. در اقتصاد به اثرهایی که از مرز معامله بیرون می‌روند و به دیگران یا محیط می‌رسند، «پیامدهای بیرونی» (Externalities) می‌گویند. این مفهوم کمک می‌کند پرسشمان را درست مطرح کنیم؛ به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که در روسو چه آسیبی رخ داده و اندازهٔ آن چقدر بوده است.

از سوی دیگر، برای سنجیدن تغییر محیط باید وضع قبلی را بشناسیم. اینجا پیش‌تر اقامتگاه بوده است. پس مقایسهٔ تصویر امروز با یک طبیعت فرضیِ کاملاً دست‌نخورده درست نیست. همان‌طور که سابقهٔ گردشگری هم مجوزی برای هر اندازه از گسترش بعدی به شمار نمی‌رود. تعریف «گردشگری پایدار» (Sustainable Tourism) نیز توجه به طبیعت و نیاز جامعهٔ میزبان را در کنار اقتصاد گردشگری قرار می‌دهد. [۱۱] از این نگاه، کیفیت داخل هتل و اثر مجموعه بر منطقه باید با هم دیده شوند.

سهم مردم از این زیبایی

به گمان من، بحث فاصلهٔ طبقاتی از همین‌جا جدی می‌شود. چه کسانی توان خرید این تجربهٔ زیبا را دارند و کسانی که با کارشان آن را ممکن می‌کنند، چگونه زندگی می‌کنند؟ وقتی از «عدالت توزیعی» (Distributive Justice) حرف می‌زنیم، منظور همین تقسیم منفعت و هزینه میان گروه‌های مختلف است. برای روسو باید دید کار چه اندازه دائمی است، دستمزدها چه وضعی دارند و کارکنان با چه هزینه‌ای به مسکن و رفت‌وآمد دسترسی پیدا می‌کنند.

کارکنان از کجا می‌آیند و کجا زندگی می‌کنند؟ در آگهی استخدام پاییز ۲۰۲۵ هتل، که دانشگاه کیپ‌برتون منتشر کرده، اسکان مشترک کارکنان و سرویس رفت‌وآمد، هر دو با پرداخت هزینه، پیش‌بینی شده است. آگهی از دانشجویان و فارغ‌التحصیلان هم دعوت می‌کند و بر کسب تجربهٔ عملی تأکید دارد. [۲۰] پس برای این موضوع دست‌کم یک پاسخ مشخص داریم. اما از این آگهی نمی‌توان فهمید امروز چند نفر محلی‌اند، چند نفر جابه‌جا شده‌اند یا از تورنتو رفت‌وآمد می‌کنند. نشانی و هزینهٔ فعلی اسکان، دستمزدها و جزئیات آموزش هم در آن روشن نیست. سؤال بعدی این است که پس از پرداخت هزینهٔ مسکن و رفت‌وآمد، چه درآمد و چه فرصت پیشرفتی برای نیروی کار باقی می‌ماند.

ایجاد شغل و رونق اقتصادی، پاسخ مهم موافقان این نوع توسعه است و باید جدی گرفته شود. هتل می‌تواند برای خرید کالا، خدمات، پذیرایی و تفریح تقاضا ایجاد کند. اما تعداد شغل کافی نیست؛ کیفیت و دوام آن و مقدار درآمدی که در منطقه باقی می‌ماند هم اهمیت دارند. بالا رفتن قیمت ملک برای صاحب‌خانه ممکن است خبر خوبی باشد، ولی برای مستأجر یا کسی که تازه برای کار به منطقه آمده، معنای دیگری دارد. اینکه این اتفاق تا چه اندازه در مینت افتاده، به دادهٔ محلی نیاز دارد.

دربارهٔ دسترسی به طبیعت هم باید دقیق بود. وجود ساحل و اسکله در یک هتل ثابت نمی‌کند که حق عمومی پیشین از بین رفته است. برای این ادعا باید مالکیت و حق عبور و وضع قبلی ساحل را شناخت. ولی پرسش از مدیریت منطقه سر جای خود باقی است: آیا مردم، با توان مالی متفاوت، دسترسی کافی و مناسبی به دریاچه و فضای طبیعی دارند؟ این همان نکته‌ای است که در نوشتهٔ رصدخانه، دربارهٔ بازماندن مسیرهای عمومی به آن توجه کردم.

بنابراین نقد من متوجه این است که زیبایی و کیفیت داخل مجموعه، نباید تنها معیار قضاوت دربارهٔ توسعه باشد. لازم است هزینهٔ زیرساخت روشن شود، وضع آب و طبیعت پیگیری شود و سهم کار و درآمد محلی قابل سنجش باشد. مردم منطقه هم باید پیش از قطعی‌شدن تصمیم، فرصت اثرگذاری بر آن را داشته باشند.

بازدید روسو برای من هم تجربه‌ای خوشایند بود و هم فرصتی برای ادامهٔ پرسشی قدیمی: توسعه چگونه می‌تواند با زندگی مردم و ظرفیت طبیعت همراه شود؟ نه از روی لوکس‌بودن ساختمان می‌توان همهٔ پاسخ را داد و نه از روی شلوغی یا خلوتی یک بازدید. آنچه اهمیت دارد این است که سود و هزینه را کنار هم و برای گروه‌های مختلف ببینیم. اگر قرار است چنین پروژه‌هایی الگویی برای توسعه باشند، سهم جامعهٔ محلی از آن‌ها باید به همان اندازهٔ چشم‌انداز زیبای هتل، قابل دیدن باشد.

داده‌های نقشه از مشارکت‌کنندگان OpenStreetMap با مجوز ODbL و مسیریابی با OSRM / FOSSGIS است. مسیر نمونه شامل گذر از Hwy 93 و Moonstone Road است و به عنوان سریع‌ترین مسیر یا مسیر واقعی سفر معرفی نمی‌شود. مشخصات کامل منبع و مجوز روی نقشه آمده است. منبع تصویر | مجوز بازنشر

عکس Rainbow Lake Rosseau، اثر Jim Crocker، ثبت‌شده در ۲۲ اوت ۲۰۰۹، از Flickr با مجوز CC BY-ND 2.0؛ ترکیب اصلی بدون برش یا تغییر حفظ شده است. منبع تصویر | مجوز بازنشر