تألیفات و ترجمهها
کتابهای منتشرشده در زمینهٔ پیادهمداری، شهر همگان، برنامهریزی شهری و GIS
کتاب : تجارب فرایند برنامه ریزی شهری (دانلود کتاب)
تالیف: سید محمد مهدی معینی
Experiences of Urban Development planning Processes
انتشارات: مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران ۱۴۰۱
برنامه ریزی شهری تصویرپردازی ذهنی ازشهرمطلوب نیست، بلکه به نوعی مداخله درشهرازطریق تنظیم فضاو فعالیت به منظور بهبود کیفیت زندگی ساکنان آنها است. به اعتقاد جان فریدمن، تفکر برنامه ریزی شهری، فرایندی مبتنی بر روش های علمی و تحلیل منطقی از شهر است. ارتباط بین دانش و عمل برنامه ریزی یا به نوعی، مدیریت موضوع های غیرمنتظره در شهراست. بنابراین، آگاهی و استفاده ازتجارب برنامه ریزی در جهان می تواند کمک مؤثری به تهیه طرح های توسعه شهری و همچنین، پیشبرد برنامه ریزی نماید. از مهمترین و اساسی ترین هدف تدوین این کتاب، شناخت نظریه های مختلف شهرسازی و برنامه ریزی شهری و به کارگیری فرایندهای علمی تهیه طرح های توسعه شهری و لحاظ کردن شرایط تحقق پذیری آنها است که به تجارب جهانی و شناخت رویه های شناخته شده موجود در تهیه طرح های توسعه شهری تکیه شده است.
بیش از نیم قرن از نظام برنامه ریزی و تهیه برنامه های توسعه شهری در کشور می گذرد. این طرحها اسناد هدایت و کنترل نحوه توسعه شهرها هستند. شهر تهران به عنوان الگوی سایر شهرهای ایران تاکنون، تهیه و اجرای سه طرح جامع را در دستور کار خود ثبت کرده است. با وجود اشکالات و دلایل بی شمار ناکارآمدی و عدم تحقق طرح های تهیه شده موجود در کشور که از سوی بسیاری از صاحب نظران مطرح می شود، ولی کمتر به این سوال اساسی پاسخ داده شده است که در صورتی که این طرحها تهیه نمی شدند، شکل شهرهای ما در حال حاضر چگونه می بود؟ بنابراین در این کتاب تلاش شده است به شناخت مبانی نظری و تجارب جهانی در فرآیندهای تهیه طرحهای توسعه شهری پرداخته شود. بدین منظور ضمن برشمردن محتوای نظام برنامه ریزی توسعه شهری در جهان به طور اعم و طرح جامع شهری به طور اخص، بر سه طرح جامع اجرا شده در شهر تهران اشاره شده است. همچنین در تدوین این کتاب تلاش شده است تا به سوالات کلیدی همچون: مبانی نظری برنامه ریزی شهری و شهرسازی در ایران چیست؟ تا کجا می توان از نظریه ها و الگوهای خارجی در برنامه ریزی و توسعه شهری اقتباس کرد؟ دلایل عدم ناکارآمدی و تحقق پذیری طرحهای توسعه شهری ایران چیست؟ یا چرا طرحهای شهری در ایران اجرا نمی شود؟ پاسخ در خور داده شود. البته باید به این نکته نیز اشاره کنم که این کتاب نه تحقیقی جامع و کامل است و نه در پی نظریه پردازی است، بلکه راهنمای ساده و عملی از چگونگی فرآیندهای برنامه ریزی تهیه طرحهای توسعه شهری در ایران و تجارب جهانی در این زمینه است که امید است با کمک دیگران اصلاح و کامل شود.
کتاب پیش رو در ۳ بخش و ۱۰ فصل و در ۴۳۳ صفحه شامل کلیات، مصادیق و محصول، و تجارب برنامه ریزی شهری در ایران و جهان به به شرح ذیل به رشته تحریر درآمده است و اخیرا به همت مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران انتشار یافته است. جا دارد از این مرکز که در سالهای اخیر با انتشارات مجموعه کتابهای با ارزش ترجمه و تالیف در زمینه مدیریت، برنامه ریزی شهری، حمل و نقل و محیط زیست شهری همت والایی به خرج می دهد کمال تشکر و سپاس را بنمایم.
شهر همگان (مشاهده و دریافت نمونهٔ صفحات)
Inclusive City
تألیف: دکتر سیدمهدی معینی · انتشارات آذرخش · چاپ نخست، اسفند ۱۳۹۵ · ۳۲۴ صفحه
شابک: 978-600-5881-97-4
چرا این کتاب اهمیت دارد؟
«شهر همگان» از آثار فارسی کمشمار است که فراگیری را نه موضوعی فرعی در طراحی، بلکه معیاری برای سنجش کیفیت خودِ شهر میداند. پرسش کتاب ساده اما بنیادین است: آیا شهر برای طیف واقعی شهروندان ساخته شده است، یا برای انسانی فرضی که بزرگسال، سالم، توانا و برخوردار از وسیلهٔ نقلیه است؟ پاسخ این پرسش، طراحی پیادهرو، عبور از خیابان، ورود به ساختمان، استفاده از حملونقل عمومی، حضور در فضای عمومی و دسترسی به خدمات را به یک زنجیرهٔ پیوسته تبدیل میکند.
در این نگاه، دسترسپذیری صرفاً نصب یک سطح شیبدار یا اجرای یک ضابطه نیست. شهروند باید بتواند با استقلال، ایمنی، آسایش و کرامت حرکت کند و در زندگی جمعی حضور داشته باشد. هر گسست در مسیر—از اختلاف سطح و کف نامناسب تا نبود نشانه، روشنایی، محل نشستن یا خدمات قابل استفاده—ممکن است یک شهروند را عملاً از شهر کنار بگذارد.
نقطهٔ آغاز کتاب؛ فاصلهٔ میان اصل و تجربهٔ واقعی
دیباچه با تجربهای گویا آغاز میشود: در همایشی دربارهٔ مناسبسازی محیط شهری، برخی شرکتکنندگان دارای صندلی چرخدار برای رسیدن به جایگاه سخنرانی با مانع روبهرو بودند. این تناقض، فاصلهٔ میان پذیرش نظری فراگیری و تحقق آن در محیط واقعی را آشکار میکند. پیشدرآمد و مقالهٔ «شهرسازی فراگیر» علی مدنیپور نیز نشان میدهد که دسترسی آزادانه به خدمات و فضاها، شرط نخست شهری است که همهٔ شهروندان را به رسمیت میشناسد.
ساختار کتاب؛ از مفهوم تا طراحی و مدیریت
فصل نخست: کلیات. مفهوم طراحی فراگیر، نقش جنسیت، دسترسی به امداد و نسبت میان «شهر همگان» و ایدههایی مانند شهر خلاق بررسی میشود. کتاب یادآوری میکند که موفقیت اقتصادی یا تصویر خلاق شهر، بدون امکان حضور گروههای مختلف، بهتنهایی نشانهٔ فراگیری نیست.
فصل دوم: دیدگاه نظری و الزامات طراحی برای همگان. مبانی نظری، قوانین، آییننامهها و دستورالعملهای مربوط به گروههای آسیبپذیر شهری مرور میشوند تا نسبت میان حق، ضابطه و اجرای واقعی روشن شود.
فصل سوم: سیاستها و شاخصهای شهر همگان. دسترسی و دسترسپذیری، کیفیت منظر، مطلوبیت، مبلمان شهری، نگهداری و امنیت قلمرو عمومی، خوانایی و احساس امنیت روانی و فیزیکی در قالب مجموعهای از معیارهای قابل مشاهده مطرح میشوند.
فصل چهارم: ملاحظات طراحی. نیازهای فضایی متفاوت، ابعاد معلولیت، پیشگیری از زمینخوردن، تحرک، شهر بدون مانع، اولویتهای مناسبسازی، تجهیزات شهری و ممیزی فضاهای باز عمومی بررسی میشوند. این فصل پیوند مستقیم کتاب با حرکت پیاده را آشکار میکند: کیفیت شهر باید در مقیاس بدن و در طول مسیر سنجیده شود.
فصل پنجم: آمادهسازی شهر برای کودکان. ادراک کودک از محیط، طراحی محله، بازی، خیابان بهعنوان محل بازی، فضاهای کوچک محلهای، ایمنی و امکان دسترسی مستقل کودکان موضوع بحث است.
فصل ششم: زنان؛ شهروندان پنهان. حضور زنان در فضاهای عمومی، امنیت ادراکشده، تحرک، انتخاب مسیر و مکان نشستن و نابرابری فضایی و جنسیتی بررسی میشود. کتاب نشان میدهد تجربهٔ روزمرهٔ حرکت برای همه یکسان نیست.
فصل هفتم: مدیریت بحران در شهر همگان. نیازهای کودکان، سالمندان و زنان هنگام بحران، نمونههای جهانی، نقش حملونقل عمومی، فناوری و شبکههای اجتماعی و چگونگی افزایش تابآوری شهر مطرح میشوند. فراگیری در این فصل از شرایط عادی فراتر میرود و به توان شهر برای حفاظت از آسیبپذیرترین شهروندان میرسد.
فراگیری حرکت پیاده؛ حلقهٔ اتصال کتاب
نخ مشترک فصلهای کتاب، امکان حرکت و دسترسی واقعی است. کودک باید بتواند محیط را بفهمد و در محله حضور داشته باشد؛ زن باید بدون ترس و محدودیت مسیر خود را انتخاب کند؛ سالمند یا فرد دارای محدودیت حرکتی باید بتواند بدون گسست از مبدأ به مقصد برسد؛ و همهٔ این گروهها باید در وضعیت بحران نیز دیده شوند. از این رو، «شهر همگان» مکمل مستقیم «شهرهای پیادهمدار» است: یکی بر نظام حرکت پیاده تمرکز میکند و دیگری میپرسد این نظام دقیقاً برای چه کسانی قابل استفاده است.
پلی به مفهوم «ذکاوت پیاده»
این کتاب اصطلاح «ذکاوت پیاده» را به کار نمیبرد، اما یکی از پایههای فکری آن را میسازد. «شهر همگان» از شهر میخواهد تفاوت بدنها، تواناییها، سنها، جنسیتها و تجربههای زیسته را ببیند. مفهوم بعدی «ذکاوت پیاده» این مسیر را ادامه میدهد و پرسش دیگری میافزاید: شهر چگونه میتواند این تجربهها را ببیند، بفهمد، تحلیل کند و به آنها پاسخ دهد؟ در این امتداد، فراگیری هدف اخلاقی و اجتماعی است و ذکاوت پیاده ظرفیت مشاهده، یادگیری، تصمیمگیری و پاسخگویی برای رسیدن به آن هدف.
برای ادامهٔ این خط فکری، نوشتهٔ «مفهوم ذکاوت پیاده» و مجموعهٔ منشورها و راهبردهای پیادهمداری جهان را ببینید.
این کتاب برای چه کسانی است؟
کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران شهرسازی، معماری، طراحی شهری، حملونقل، مطالعات جنسیت، کودکی، سالمندی و مدیریت بحران و نیز برای مدیران و طراحانی سودمند است که میخواهند دسترسپذیری را از سطح یک ضابطهٔ فنی به سطح عدالت فضایی و حق حضور در شهر ارتقا دهند.
کتاب “فرآیند های توسعه شهری- طرح ها و برنامه ها”
(با تاکید بر طرحهای تهران)
Urban Development Process Plans
انتشارات: آذرخش- چاپ اول- ۱۳۹۲
چکیده :برنامه ریزی و طراحی خوب شهری می تواند به افزایش ارزش املاک، کاهش جرم و جنایت، کمک به سلامت عمومی و کاهش مشکلات حمل و نقل شهری منجر شود. همچنین تاثیر بسزایی در سرنوشت اجتماعی و اقتصادی آینده شهرها در جهت توسعه پایدار دارد. امروزه توسعه پایدار شهرها، بدون یک برنامه جامع و فراگیر امکان پذیر نمی باشد. طرح های توسعه شهری، اسناد هدایت و کنترل نحوه ی توسعه شهرها هستند که مدیران شهری را قادر می سازند، تا در افق طرح که به طور معمول، نگاهی بلندمدت است، چشم اندازی مطلوب از شهر را محقق سازند.
نزدیک به نیم قرن است که شهرهای ما بر مبنای الگوهای وارداتی طرحهای شهری رشد و توسعه یافته اند. برنامه ریزی و توسعه شهری در ایران، علیرغم سوابق تاریخی طولانی، از خلایی فکری و نظریه ای درقرون اخیر رنج برده که در پی آن انواع اندیشه های فکری و الگوهای توسعه شهری که هر کدام از مبانی فکری و نظری گوناگون بوده اند، وارد کشور شده اند که به دلیل عدم انطباق فکری و عملی لازم با ساختارهای سیاسی و اجتماعی ایران، همان کارکردهایی را که در جوامع دیگر را داشته اند، ارایه نکرده اند. واقعیت آن است که ما در بومی سازی دانش و تفکر شهرسازی آنچنان که باید و شاید موفق نبوده ایم. بنابراین یکی از سوالات اساسی که در این کتاب بدان توجه شده است آن است که چه پیوندی بین اندیشه و نظریه های برنامه ریزی و یا بعبارتی تئوری وعمل بین طرحهای توسعه شهری که تا کنون برای شهرهای ایران تهیه شده است، وجود دارد؟ به چه میزان طرحهای توسعه شهری که بیش از پنج دهه است در کشورمان تهیه می شود، بر شکل شهرهایمان تاثیر داشته اند و اصولا این طرحها بر مبنای کدامین الگو، نظریه و تئوری های شناخته شده شهرسازی معاصر تهیه شده و آیا نگاهی سیستمی در تهیه و اجرای آنها مد نظر تهیه کنندگان و مجریان بوده یا خیر؟ عوامل تاثیرگذار برای عدم تحقق طرحهای تهیه شده در ایران کدامند؟ اینها موضوعاتی هستند که تلاش شده است در این کتاب بدان پرداخته و مورد مداقه قرار گیرند.
کتاب فرآیند های توسعه شهری- طرح ها و برنامه ها در سه بخش و ۸ فصل شامل کلیات ، مصادیق و محصول و تجارب برنامه ریزی شهری در ایران به رشته تحریر در آمده است . در بخش اول که شامل چهار فصل می باشد، به پاره ای از مفاهیم و تعاریف در مورد شهر و برنامه ریزی شهر اشاره شده است. در فصل اول و دوم مروری بر تعاریف شهر و نظریه ها ، مدلها و دیدگاههای شهرسازی در دو قرن اخیر در جهان و در فصل سوم آشنایی با انواع طرحها نظیر طرح های جامع، ساختاری و طرح های راهبردی توسعه شهری به عنوان روش های برنامه ریزی شهری پرداخته شده است. مروری اجمالی بر نظام های برنامه ریزی و توسعه شهری در کشورهایی نظیر انگلستان، آمریکا و کانادا به عنوان نمونه نظام های برنامه ریزی پیشرفته در فصل چهارم توضیح داده شده است. مصادیق و محصولات روش های برنامه ریزی شهری در بخش دوم اشاره شده که خود نیز دارای دو فصل می باشد. مکانیزم توسعه، اجرا و چرخه ساخت و ساز شهری در فصل پنجم و در فصل ششم به معرفی چند نمونه از ساخت شهرهای مدرن در جهان که در قرن حاضر ایجاد شده اند، اختصاص یافته و پیرامون ساخت شهرهای جدید نظیر برازیلا در برزیل، پوتراجایا در مالزی، کوانگچو در چین و کانکون در مکزیک مورد بررسی و کنکاش قرار گرفته است . بخش پایانی که شامل دو فصل می باشد نخست به تجارب برنامه ریزی شهری و چالشهای نظام برنامه ریزی شهری درایران و سابقه طرحهای توسعه نظیر طرحهای جامع و تفصیلی اختصاص یافته و در فصل آخر نیز به معرفی طرحهای تهیه شده برای تهران و مسایل و مشکلاتی که این طرحها در زمینه تهیه و اجرا تا کنون داشته اند، پرداخته شده است. در بخش پایانی نیز به این نکته اشاره می شود که گرچه دلایل فنی زیادی برای عدم موفقیت طرحها و برنامه های تهیه شده شهری ارایه می شوند ولی شاید دلیل اصلی آنها نداشتن بنیانهای فکری و علمی مناسب از یک طرف و نداشتن نهادهای اجتماعی متناسب با آن از طرف دیگر باشد که طرحهای تهیه شده در اجرا را کم اثر نموده است. مطالعه این کتاب به کلیه علاقه مندان و تمامی دست اندرکاران مسایل شهری به خصوص دانشجویان رشته شهرسازی و برنامه ریزی شهری وهمچنین مدیران شهری توصیه می گردد.
شهرهای پیادهمدار (مشاهده و دریافت نمونهٔ صفحات)
Walkable Cities
تألیف: دکتر سیدمهدی معینی · انتشارات آذرخش · چاپ نخست ۱۳۹۰ · چاپ چهارم ۱۳۹۳ · ۲۷۶ صفحه
شابک: 978-600-5881-37-0
دربارهٔ کتاب
«شهرهای پیادهمدار» حاصل پژوهشهای مرتبط با دورهٔ دکتری شهرسازی سیدمهدی معینی است. نقطهٔ آغاز کتاب، همگانیبودن حرکت پیاده است: کودکان، جوانان، سالمندان، زنان و مردان و حتی کسانی که بیشتر سفرهایشان را با خودرو انجام میدهند، بخشی از هر سفر را پیاده طی میکنند. از این منظر، راهرفتن فقط یک شیوهٔ جابهجایی نیست؛ حقی عمومی و شرط دسترسی به زندگی شهری است.
کتاب توضیح میدهد که بهسازی چند پیادهرو یا ساخت یک پیادهراه، بهتنهایی شهری را پیادهمدار نمیکند. افزایش سهم حرکت پیاده به شبکهای پیوسته، مسیرهای ایمن و جذاب، کاربریهای مختلط، دسترسی آسان به حملونقل عمومی و مجموعهای هماهنگ از سیاستهای کالبدی، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی نیاز دارد. معیار موفقیت نیز تنها ظاهر پروژه نیست؛ رضایت شهروندان، تعلق به مکان، امکان حضور گروههای مختلف و تداوم زندگی شهری اهمیت دارند.
پرسش و نگاه اصلی
گسترش شهرها و سلطهٔ خودرو، ساختار بسیاری از شهرها را برای حرکت سریع دگرگون کرده است. کتاب در برابر رد سادهٔ خودرو، بر یافتن تعادلی تازه میان شیوههای حرکت تأکید میکند. حرکت پیاده امکان تماس نزدیکتر انسان با محیط طبیعی و مصنوع، دیدن فعالیتها، مکث، گفتوگو و شکلگیری ارتباط اجتماعی را فراهم میآورد؛ تجربهای که از درون خودروی در حال حرکت گسستهتر و گذراتر است.
از همین رو، مؤلف به شناسایی موانع حرکت پیاده و عوامل اثرگذار بر انتخاب مسیر میپردازد: ایمنی و امنیت، پیوستگی شبکه، کوتاهی و جذابیت مسیر، آسایش اقلیمی، کیفیت محیط، وضعیت جسمی و سنی عابر و زمینههای اجتماعی و فرهنگی. تعریف عابر در کتاب، استفادهکنندگان صندلی چرخدار و ابزارهای کمکی حرکت را نیز در بر میگیرد.
ساختار کتاب؛ سه بخش و هشت فصل
بخش نخست: کلیات حرکت پیاده. فصل اول مفاهیم پایه، پیادهراهها، مزایا و ویژگیهای پیادهروی و عوامل کالبدی، اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر حرکت را بررسی میکند. در این فصل به کیفیت مسیر، همواری، انرژی مصرفی، تراکم عابر و حرکت افراد دارای محدودیت جسمی نیز توجه شده است. فصل دوم خیابان و دیگر فضاهای شهری مورد استفادهٔ پیادگان را در بستر تاریخی و اجتماعی میخواند و موضوعهایی مانند خیابان زیستپذیر، خیابان کامل، خیابان بهعنوان محل بازی، جداسازی پیاده و سواره و تفاوتهای فرهنگی استفاده از خیابان را مطرح میکند. فصل سوم پیامدهای پیادهروی را از منظر سلامت عمومی، محیط مصنوع و تغییرات آبوهوایی توضیح میدهد.
بخش دوم: جایگاه عابر پیاده در ایران. فصل چهارم مشکلات پیادهمداری در شهرهای ایران را از زاویهٔ قوانین و مقررات، وظایف شهرداریها، تصادفات، تابلوها، ایمنی، طراحی و تسهیلات حرکت بررسی میکند و میان کمبود مقررات، ضعف اجرا و ضعف طراحی تمایز میگذارد. فصل پنجم به شهرهای جدید میپردازد؛ پایداری جابهجایی، تجربهٔ شهرهای جدید در ایران و جهان و رویکرد توسعهٔ مبتنی بر حملونقل عمومی از محورهای این فصلاند.
بخش سوم: راهکارها. فصل ششم سیاستهای مدیریتی برای افزایش سهم جابهجایی پیادگان را معرفی میکند: کنترل ترافیک، محدودههای بدون خودرو، آرامسازی ترافیک و احیای مراکز تاریخی و اقتصادی. فصل هفتم جایگاه حرکت پیاده را در رویکردهایی چون شهرسازی جدید، رشد هوشمند، شهر زیستپذیر، ایمن، پایدار و سالم بررسی میکند. فصل هشتم به طرح جامع پیاده اختصاص دارد و شاخصهایی مانند ایمنی و امنیت، پیوستگی شبکه، دسترسی، جذابیت محیط، پیوند کاربری زمین و حملونقل، سلامت و آموزش و برابری را در کنار منشور عابر پیاده قرار میدهد.
پیشگفتار و چاپ چهارم
علی مدنیپور در پیشگفتار کتاب، بازیابی نقش پیاده را بخشی از یافتن تعادل تازه میان سرعت، محیط زیست و زندگی فرهنگی و اجتماعی شهر میداند. او اهمیت اثر را در گردآوری و تحلیل اطلاعات مربوط به پیادهروی در ایران و سنجش آن در کنار تجربههای جهانی برجسته میکند.
در یادداشت چاپ چهارم، مؤلف با اشاره به سابقهٔ مطالعات پیاده در تهران و فاصلهٔ شهر با داشتن یک طرح جامع پیاده، یادآور میشود که موفقیت پروژههای پیادهمداری به زنجیرهای از اقدامات وابسته است. چاپ چهارم همچنین پژوهش میدانی «ارزیابی و مقایسهٔ تطبیقی ۱۱ پیادهراه موجود در شهر تهران» را بهعنوان مکمل فصلهای پایانی در پیوست کتاب در بر میگیرد.
این کتاب برای چه کسانی است؟
کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران شهرسازی، معماری، طراحی شهری، حملونقل و سلامت شهری و نیز مدیران و حرفهمندانی مفید است که میخواهند حرکت پیاده را نه بهصورت یک پروژهٔ منفرد، بلکه بهعنوان بخشی از نظام شهر مطالعه کنند. برای دنبالکردن بحث نیازهای متفاوت شهروندان و طراحی برای همگان، مطالعهٔ معرفی کتاب «شهر همگان» مکمل این اثر است. کتاب انگلیسی Pedestrian Oriented City نیز مسیر پژوهشی مرتبط با سنجش تأثیر محیط بر حرکت پیاده در تهران را معرفی میکند.
یادداشت دسترسی: این صفحه معرفی و خلاصهای مستقل از محتوای کتاب است. برای رعایت حقوق نشر، فایل کامل کتاب در سایت عمومی قرار نگرفته است.
Pedestrian-Oriented City (view and download selected pages)
Assessing the Impact of Environment on Pedestrian Movement in Tehran
Seyed M. Mehdi Moeini · LAP LAMBERT Academic Publishing · 2011 · 320 pages
ISBN: 978-3-8443-1083-2
معرفی فارسی
«شهر پیادهمحور: ارزیابی تأثیر محیط بر حرکت پیاده در تهران» بر پایهٔ رسالهٔ دکتری شهرسازی سیدمهدی معینی در دانشگاه نیوکاسل تدوین و به زبان انگلیسی منتشر شده است. این اثر زمینهٔ اصلی مسیر پژوهشی مؤلف دربارهٔ پیادهمداری است: بهجای بسندهکردن به کیفیت ظاهری پیادهرو، رابطهٔ میان محیط کالبدی، زمینهٔ اجتماعیـفرهنگی و تصمیم واقعی مردم برای راهرفتن را میسنجد.
پرسش اصلی کتاب این است که چه عواملی حرکت پیاده را تشویق یا محدود میکنند و اثر نسبی آنها چگونه قابل اندازهگیری است. چارچوب پژوهش ده حوزه را در بر میگیرد: ایمنی، جذابیت و آسایش محیط، انتخاب شیوهٔ سفر، دسترسی و تحرک، آموزش و سلامت عمومی، پیوستگی خیابان و دسترسی به حملونقل عمومی، پایداری محیطی، پیوند کاربری زمین و حملونقل، رفتار اجتماعیـفرهنگی محلی و امنیت.
مطالعهٔ موردی در منطقهٔ ۶ تهران، محیطهای مسکونی و مختلط مسکونیـتجاری و سه گروه ساکنان، شاغلان و رهگذران را بررسی میکند. دادههای پرسشنامهای و میدانی به پایگاه اطلاعاتی منتقل شده و با تحلیل آماری، رگرسیون و GIS به نقشههای نگرش به پیادهمداری تبدیل میشوند. نتیجهٔ مهم روششناختی کتاب آن است که پیادهمداری را نمیتوان فقط با اندازهگیری عناصر فیزیکی توضیح داد؛ عوامل اجتماعی، فرهنگی، سن، تحصیلات، امنیت و هدف سفر نیز در تجربه و رفتار عابر نقش دارند.
این پژوهش نقطهٔ آغاز یک خط فکری پیوسته است. «شهرهای پیادهمدار» چارچوب آن را به مباحث سیاستگذاری و مدیریت شهری گسترش میدهد؛ «شهر همگان» تفاوت بدنها و نیازهای شهروندان را در مرکز قرار میدهد؛ و مفهوم «ذکاوت پیاده» این مسیر را به توان شهر برای دیدن، فهمیدن، تحلیلکردن و پاسخدادن به تجربهٔ واقعی عابر پیوند میزند.
English summary
Pedestrian-Oriented City grew out of Seyed M. Mehdi Moeini’s PhD research in Urban Planning at Newcastle University and established the empirical foundation of his work on walkability. It asks which physical and socio-cultural conditions influence pedestrian attitudes and behaviour in Tehran, and how their relative effects can be assessed.
The District 6 case study examines residential and mixed-use settings through surveys of residents, employees and passers-by. Questionnaire and field data are analysed statistically and spatially, using regression and GIS-based thematic mapping. The framework considers ten areas, including safety, amenity, transport choice, accessibility, public health and education, street connectivity, environmental sustainability, land-use and transport integration, local socio-cultural behaviour, and security.
The study demonstrates that walkability is not a purely physical property of streets. Local culture, personal security, age, education, trip purpose and the relationship between walking and public transport also shape whether people choose—and are able—to walk. The book therefore provides both a record of Tehran during the study period and a reusable approach to context-sensitive walkability assessment.
برای چه کسانی مفید است؟
این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران برنامهریزی شهری، طراحی شهری، حملونقل و GIS و نیز مدیرانی مفید است که میخواهند پیش از مداخله در فضای پیاده، تجربهٔ استفادهکنندگان و زمینهٔ محلی را با روشی قابل سنجش مطالعه کنند.
تهیهٔ کتاب: آمازون آلمان · نالدا
یادداشت دسترسی: نمونهٔ منتخب برای آشنایی پژوهشی در دسترس است؛ فایل کامل کتاب در سایت عمومی قرار نگرفته است.
کتاب “تحلیل های کاربردی GIS “- تالیف دیوید ال وربیلا (۲۰۰۶)،
Practical GIS Analysis
ترجمۀ : سید مهدی معینی و شهرام شهابیان (۱۳۸۴)، انتشارات شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری، تهران
چکیده: در جهان امروز سیستم های اطلاعات جغرافیایی GIS تنها به عنوان یک بسته نرم افزاری دیده نمی شود، بلکه در دنیای پیشرفته کنونی مباحث GIS به عنوان دانش نوینی که می تواند در زمانی نه چندان کوتاه بسیاری از مرزهای علوم را در نوردد و باعث وحدت رویه در بین گروههای مختلف گردد، نگریسته می شود.
امروزه پیشرفت دانش بشری در زمینه موضوعات گوناگون علمی با بهره گیری از فن آوریهای ازتباطات و اطلاعات در حوزه IT که یکی از از زیر مجموعه های آن GIS می باشد، بر کسی پوشیده نیست. چرا که سیستم های اطلاعات جغرافیایی بسیار فراتر از آن چیزی است که در ذهن ها تصور می شود. آنچه این فن آوری را از سایر تکنولوژی های مشابه متمایز کرده است قابلیت تحلیل های فضایی بر پایه اطلاعات مکانی است. تفسیر موضوعات جغرافیایی با کمک مدلهای GIS، گزینه ای است کارآمد برای هر گونه تحلیل های فضائی بر پایه اطلاعات مکانی برای امر برنامه ریزی.
کتاب “تحلیل های کاربری GIS” راهنمای مفیدی برای دانشجویان و دانش پژوهان رشته های مختلف و کسانی که به مدلهای مفهومی مکان مرجع نیازمندند، می باشد. سر فصل های این کتاب با بهره گیری از مدلهای دنیای واقعی سعی در شبیه سازی و ارائه تصویری منطقی از مباحث کاربردی سیستم های GISدارد تا درک صحیحی از روابط متقابل پدیده های مکانی و غیر مکانی را در قالب سسیستم اطلاعات جغرافیائی به خواننده منتقل نماید.
ذکاوت پیاده
Pedestrian Intelligence
«ذکاوت پیاده» عنوان موقت کتاب تازهٔ سید محمد مهدی معینی است؛ کتابی دربارهٔ دیدن شهر از چشم عابر و فهم تجربهٔ واقعی انسان در حال حرکت. کتاب هنوز منتشر نشده، عنوان و فهرست فصلها نهایی نشدهاند و زمان انتشار اعلام نشده است.
در نوشتهٔ «مفهوم ذکاوت پیاده»، مؤلف این اصطلاح پیشنهادی را چنین توضیح میدهد: «ذکاوت پیاده یعنی توان شهر برای دیدن، فهمیدن، تحلیل کردن و پاسخ دادن به تجربه واقعی انسان در حال حرکت.» این توان، به شیوهٔ مشاهده، شناخت رفتار، تحلیل داده و سازوکارهای تصمیمگیری شهری مربوط میشود؛ هوش مصنوعی یکی از ابزارهای آن است، نه تمام مفهوم.
پرسش اصلی این است که شهر چگونه میتواند تجربهٔ بدنها و نیازهای متفاوت را بشناسد و این شناخت را به تصمیمی عادلانه تبدیل کند. مسیری که برای یک نفر کوتاه و آسان است، ممکن است برای سالمند، کودک یا فرد دارای معلولیت با مانع، خستگی و هزینهٔ بیشتری همراه باشد. از این منظر، کیفیت حرکت پیاده با عدالت شهری، دسترسی واقعی و پاسخگویی مدیریت شهری پیوند دارد. دو فصل کتاب نیز به عدالت پیاده اختصاص دارد.
زنجیرهٔ پیشنهادی مؤلف از دیدن و فهمیدن آغاز میشود، به تحلیل و پیشبینی میرسد و با تصمیمگیری و پاسخگویی ادامه مییابد. معیار، صرفاً گردآوری داده یا شمارش عابران نیست؛ مهم آن است که شناخت تجربهٔ آنان در طراحی، سیاست و بودجهٔ شهری اثر بگذارد.
این تعریف و نام هنوز در معرض نقد و گفتوگوست. مؤلف پیش از نهاییکردن مفهوم در کتاب، از خوانندگان دعوت میکند دربارهٔ دقت واژهٔ «ذکاوت پیاده»، تعریف آن و نامهای پیشنهادی دیگر نظر بدهند.
خواندن «مفهوم ذکاوت پیاده» و مشارکت در گفتوگو





